Sana'da İnsani Yardım Personelinin Şüpheli Ölümü
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği bünyesinde görev yapan Yemen uyruklu personel Muhammed İbrahim Muhammed eş-Şami, Sana'da Husilerin keyfi gözaltısında iki yılı aşkın süre tutulduktan sonra yaşamını yitirdi. Eş-Şami, Husi milisleri tarafından 6 Haziran 2024'te uluslararası kuruluşlar, diplomatik misyonlar ve sivil toplum gruplarıyla bağlantılı personeli hedef alan geniş çaplı bir baskın sırasında alıkonulmuştu. Bağımsız insan hakları örgütleri, ailesine vefat haberinin ölümünden bir aydan fazla bir süre sonra, tıbbi raporlar, otopsi bulguları veya ölümünün kesin koşullarına dair hiçbir resmi açıklama yapılmaksızın ancak yakın zamanda iletildiğini bildirdi.
Bu kayıp, Dünya Gıda Programı çalışanının daha önceki vefatının ardından, Husi gözaltı merkezlerinde bir Birleşmiş Milletler personelinin hayatını kaybettiği teyit edilen ikinci vaka oldu. Yaşanan bu gelişme, uluslararası düzeyde üst düzey kınamalara yol açarken, Husi kontrolündeki bölgelerde dünyayla iletişimi kesilmiş hâlde gözaltında tutulan onlarca insani yardım çalışanının can güvenliğine ilişkin endişeleri yeniden alevlendirdi.
BM Genel Sekreteri António Guterres'in Sözcüsü, 2 Kasım 2026 tarihinde yayımladığı resmi açıklamada olayı kınayarak sorumlulardan hesap sorulması çağrısında bulundu:
"Genel Sekreter, Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği (OHCHR) personeli Muhammed eş-Şami'nin Yemen'in Sana kentinde fiili Husi yetkililerinin gözetimindeyken hayatını kaybetmesinden derin bir üzüntü ve şok duymaktadır. Genel Sekreter, Sayın eş-Şami'nin vefatını kınamakta; ölüm koşullarına ilişkin derhal, kapsamlı ve bağımsız bir soruşturma yürütülmesi çağrısında bulunmaktadır."
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiseri Volker Türk de benzer şekilde bu kayıptan duyduğu infiali dile getirerek, "Muhammed’in ailesine ölümünün nedenine veya koşullarına dair hiçbir açıklama yapılmadı; gerçeği öğrenmek onların en doğal hakkı," ifadelerini kullandı ve tüm delillerin muhafaza edilmesi ile Husilerin gözaltı koşullarının bağımsız bir incelemeye tabi tutulması çağrısında bulundu.
Mwatana İnsan Hakları Örgütü ve Uluslararası Af Örgütü tarafından belgelenen verilere göre eş-Şami, hukuki temsile erişimi ve ailesiyle irtibatı olmaksızın uzun süreli bir zorla kaybedilme sürecine maruz bırakılmıştı. İnsan hakları gözlemcileri, yüzden fazla insani yardım, insan hakları ve sivil toplum çalışanının Husiler tarafından keyfi biçimde alıkonulmaya devam ettiğini vurguladı. Son aylarda, milislerin Sana'daki özel ceza savcılıkları, gözaltındaki bazı insani yardım çalışanları aleyhindeki yargı süreçlerini tırmandırarak, işkence altında zorla alınan ifadelere dayanarak idam cezası öngören asılsız casusluk suçlamaları yöneltti.
Değerlendirmemiz
Birleşmiş Milletler liderliği eş-Şami'nin ölümünü resmi düzeyde kınamış olsa da diplomatik söylemi, Yemen sahasındaki kritik operasyonel ve siyasi gerçekleri görmezden gelmeyi sürdürüyor. Husi yetkililerden kendi gözaltı tesisleri hakkında "bağımsız ve kapsamlı bir soruşturma" yürütmelerini talep etmek, içi boş bir çağrıdan öteye geçmemektedir. Zira Husi mekanizması, tarafsız bir öz denetim yapabilecek meşru ve hukukun üstünlüğüne bağlı bir yargı mercii değildir; bizzat gizli gözaltı ağlarını işleten, insanları zorla kaybeden ve alıkonulan yardım çalışanlarına işkence uygulayan silahlı aktörün ta kendisidir.
Ayrıca BM'nin bu açıklaması, Yemenli yerel personelini koruma konusundaki kurumsal zafiyetlerinin de üzerini örtmektedir. Uluslararası kuruluşlar yıllar boyunca Husi kontrolündeki bölgelere erişim sağlamayı bir al-ver ilişkisi olarak öncelemiş, sıklıkla milislerin bürokratik haraçlarına ve insani yardımları saptırmasına göz yummuş; bu sırada kendi bünyelerindeki Yemen vatandaşları ise sistematik kaçırılma ve göstermelik yargılamalara karşı savunmasız bırakılmıştır. Bu ölümcül hak ihlallerini, silahlı bir militan hareketin planlı rehin alma politikasının parçası olarak görmek yerine yerel tahkikat gerektiren münferit vakalarmış gibi ele almak, uluslararası hesap verebilirlik mekanizmalarındaki kronik zaafiyeti yansıtmakta ve geride kalan tutukluları son derece vahim bir tehlikeyle karşı karşıya bırakmaktadır.