Tahran, Hürmüz Görüşmelerinde Koz Elde Etmek İçin Pekin ve Moskova'yı Devreye Sokuyor
Iran International tarafından aktarılan bağımsız habere göre Tahran, Hürmüz Boğazı konusunda Washington ile yürüttüğü müzakerelerde diplomatik destek bulabilmek adına Pekin ve Moskova'nın kapısını çaldı. Katar ve Umman'ın da aralarında bulunduğu bölgesel arabulucular vasıtasıyla süren temaslarda İranlı yetkililer, Tahran'ın nükleer tavizlerine karşılık ABD'nin yaptırımları hafifletmesini teminat altına alacak uluslararası büyük güç garantileri talep ediyor. Arabulucular, ilk kez Al Hadath tarafından duyurulan kademeli bir takvim üzerinde duruyor; bu çerçeveye göre İran'ın adım adım vereceği teknik nükleer tavizlere ABD'nin ekonomik yaptırımları gevşetme adımları eşlik edecek ve Tahran, söz konusu mutabakata Çin'in uluslararası garantör olmasını öneriyor.
Pekin Eksenindeki Temel İddialar ve Diplomatik Gerçekler
İran devletine yakın medya organları, Pekin'i bu anlaşmazlıkta arabuluculuk yapmaya dünden hazır bir aktör gibi yansıtmaya çalıştı. İran devletine bağlı Javan Online haber sitesi, Çin Dışişleri Bakanlığı sözcüsünün Tahran ile Washington arasındaki görüş ayrılıklarını diyalog ve müzakere yoluyla gidermek için çalışacaklarını duyurduğunu aktardı. Bu iddia, İran Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Genel Sekreter Yardımcısı Ali Bakıri Kani'nin Çin Dışişleri Bakanı Vang Yi ile Pekin'de bir araya gelerek Çin'in daha etkin bir diplomatik rol üstlenmesini talep ettiği üst düzey istişarelerin ardından geldi.
Ne var ki Çin Dışişleri Bakanlığı'nın yayımladığı resmi tutanaklar, Pekin'in İran'ın taleplerine kefil olmaktan ziyade kendi deniz güvenliği çıkarlarını gözettiğini ortaya koyuyor. Çin Dışişleri Bakanlığı'na göre Vang, çözüm yolunun diyalog ve müzakerelerden geçtiğini vurguladı; tüm tarafları siyasi çözümlere ve bölgesel istikrara odaklanmaya çağırırken herhangi bir resmi garantörlük rolü üstlenmekten kaçındı. Üstelik Vang, Suudi Arabistan Ulusal Güvenlik Danışmanı Musaid el-Aybani ile de eşzamanlı bir görüşme gerçekleştirerek uluslararası deniz taşımacılığı rotaları ile enerji ikmalinin korunmasının zorunlu olduğunu belirtti. Çin'in Basra Körfezi üzerinden taşınan ham petrole ciddi ölçüde bağımlı olması nedeniyle, Pekin'in stratejik önceliği İran'ın elini güçlendirmek değil, bu deniz yolunun derhal yeniden açılmasını sağlamaktır.
Rusya Arabuluculuğunun Sınırları ve Anlaşmanın Önündeki Engeller
Moskova ile yürütülen paralel diplomasi kanalı da benzer stratejik engellere takılmış durumda. İran Düzenin Maslahatını Teşhis Konseyi Üyesi Muhsin Rızai, bölgedeki gelişmelerle ilgili olarak Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile doğrudan görüşmeler gerçekleştirdi. Moskova, daha önce teknik süreçleri kolaylaştırmak adına İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stokunu devralmaya hazır olduğunu belirtmiş ve Putin, nihai yaptırım muafiyetlerinin yanı sıra ticari gemiciliğin yeniden başlamasını desteklemiş olsa da Rusya, İran'ın dayattığı müzakere takvimini bütünüyle onaylamaktan geri durdu.
New York Post gazetesinin haberine göre Rızai; petrol yaptırımlarından muafiyet tanınması, dondurulan varlıklara erişim sağlanması ve Amerikan donanma operasyonlarına son verilmesi dahil olmak üzere, Hürmüz Boğazı'nın açılmasından önce ABD'nin İran'ın yedi şartını eksiksiz ve açıkça karşılaması gerektiğini bir kez daha dile getirdi. Tahran, herhangi bir taviz vermeden önce Pekin ve Moskova'dan harici büyük güç garantileri talep ederek arabuluculuk zeminini kendi lehine çevirmeyi amaçlıyor. Ancak hem Çin'in hem de Rusya'nın Washington ile cepheleşmek yerine ticari deniz trafiğinin yeniden tesis edilmesine öncelik vermesi, İran'ın bu diplomatik manevralarını ciddi yapısal kısıtlamalarla karşı karşıya bırakıyor.