Zeytin Dağı mezarlığı, Kidron Vadisi’nin üzerindeki Kudüs’ün doğu sırtında, Tapınak Dağı’nın karşısında gelişti. Bölgedeki arkeolojik mezar mağaraları Kutsal Kitap dönemine uzanırken, sırt üzerindeki Yahudi definleri Birinci ve İkinci Tapınak dönemlerinin sonlarında yaygınlaştı. Kullanım yüzyıllar içinde değişti; bu nedenle mezarlığın tarihi uzundur ama üç bin yıl boyunca kesintisiz defin yapıldığını göstermez.
Antik mezar mağaralarından Orta Çağ’daki kesintiye
Zeytin Dağı ile ilişkilendirilen en eski mezar mağaraları Silvan yakınındadır ve Kutsal Kitap dönemine tarihlenir. Doğu sırtındaki definler, yaklaşık MÖ 8. ila 6. yüzyıllar olan Birinci Tapınak döneminin sonlarından itibaren arttı ve İkinci Tapınak dönemi boyunca sürdü. MS 70 dolaylarında sırt, bahçeler ve zeytinlikler arasındaki çok sayıda mezar mağarasına ev sahipliği yapıyordu. Jewish Virtual Library’nin tarih anlatısı, antik mağaraların çoğunun daha sonra yağmalandığını ve aradaki dönemlerde Yahudi definlerinin başka yerlerde yapıldığını belirtir.
Tarihsel kaynaklar, Arap, Haçlı ve Memlük dönemlerinde güney yamaçlarında ve Tapınak Dağı’nın doğusunda Yahudi definleri yapıldığını kaydeder. Yahudiler, 16. yüzyıldan başlayarak Osmanlı yönetimi altında Zeytin Dağı’nın bazı bölümlerine yeniden defin yapmaya başladı. Bu değişimler önemlidir: Mezarlığın anlamı, aynı noktada sürekli kullanıldığı iddiasından değil, Kudüs’le yüzyıllar boyunca süren ilişkisinden gelir.
Bölümler Kudüs’ün topluluklarını yansıtır
Mezarlık tek tip bir defin alanı değildir. Farklı defin dernekleri ve topluluklarla ilişkili bölümleri vardır. Örneğin Hasidik mezarlığında definler 1856’da başladı ve 1948 savaşına kadar sürdü; burada Kudüs’ün Hasidik hanedanlarından kişilerin ve hanedan hahamlarının mezarları bulunur. Genel Defin Derneği bölümü, çoğunluğu Kudüs sakinleri olan yaklaşık 5.000 kişinin 1939-1948 arasında defnedildiği yerdir. Daha küçük sekiz bölüm genellikle Doğulu topluluklara aittir. Bölümlere ilişkin açıklamalar, toplumsal kurumların mezarlığın düzenini nasıl şekillendirdiğini gösterir.
İsrail Devlet Denetçisi’nin restorasyon, geliştirme ve güvenlik incelemesine göre mezarlığın bugün yaklaşık 300 dönüme yayılan 60.000’den fazla mezar içerdiği tahmin edilmektedir. Bu tahmin ve alan, bugünkü yeri tanımlar; eski kaynaklar farklı sınırlar ve toplamlar kullanır.
Defin 1948’de durdu, 1967’de yeniden başladı
Dağdaki Yahudi definleri 1948’de durdu ve 19 yıl sonra, Altı Gün Savaşı’nın ardından yeniden başladı. 1948-1967 arasındaki Ürdün yönetimi sırasında mezarlık büyük zarar gördü; Devlet Denetçisi on binlerce mezara saygısızlık edildiğini bildirir. Raporda ayrıca İsrail hükümetlerinin 1968’den itibaren restorasyon ve güvenlik kararları aldığı, ancak önemli çalışmaların yıllarca geciktiği kaydedilir. Devlet Denetçisi, restorasyon ve bakım incelemesinde definlerin 1948’de durduğunu ve 1967’de yeniden başladığını bağımsız biçimde doğrular. Mezarlığın modern tarihi ve bakımı, zarar ve restorasyon anlatısında ele alınır.
Zeytin Dağı hem faal bir mezarlık hem de tarihi bir alandır. Bölümleri Kudüs’ün Yahudi topluluklarının defin uygulamalarını korurken, değişen kronolojisi gerçek ve derin bir bağı kesintisiz kullanım iddiasına dönüştürmekten kaçınır.