IDF'nin Genelkurmay Başkanlığı Olgu Tespit ve Değerlendirme Mekanizması (FFAM), olağan dışı operasyonel olaylara ilişkin olgusal değerlendirmeler yapar. IDF'ye göre bu değerlendirmeler komutanların kararlarına bilgi sağlar ve Askerî Savcılığın ceza soruşturması başlatıp başlatmama kararına yardımcı olur. Dolayısıyla FFAM incelemesi tek başına bir ceza yargılaması veya her eylemin hukuka uygun olduğuna dair bir tespit değildir.
Olay incelemesinden savcılık kararına
IDF'nin inceleme sürecine ilişkin yayımlanmış açıklaması, FFAM'ı olağan dışı olayları incelemek üzere kurulmuş sürekli bir mekanizma olarak tanımlar. Mekanizma ilgili materyalleri toplar ve olgusal değerlendirme hazırlar. Ardından Askerî Savcılık, olguların ceza soruşturmasını gerektirip gerektirmediğini değerlendirir. Soruşturma açılırsa bunu Askerî Polis Ceza Soruşturma Birimi yürütür; savcılar daha sonra ceza yargılamasının uygun olup olmadığını değerlendirir.
IDF'nin yayımlanmış vaka örnekleri, sonuçların değişebildiğini gösterir. FFAM'ın incelediği beş olaya ilişkin açıklamasında Askerî Savcılık iki olayda ceza soruşturması açılmasına karar verirken, diğer olaylarda komuta tedbirleri alındı veya ceza soruşturması açılmadı. Nisan 2024'teki World Central Kitchen olayında ilk inceleme iki subayın görevden alınmasına ve üç komutana resmî kınama verilmesine yol açtı; savcı daha sonra mevcut olguların ceza soruşturmasını gerektirecek makul şüphe oluşturmadığı sonucuna vardı. Bunlar IDF'nin açıkladığı kararlardır; mekanizmanın bağımsızlığını veya genel etkililiğini kanıtlamak yerine farklı aşamaları gösterir.
Bir inceleme neyi ortaya koyabilir?
Olgusal değerlendirme, operasyonel kararları, mevcut bilgileri, emirleri ve davranışları açıklığa kavuşturabilir. Bulgular komuta sorumluluğu ve kovuşturma sürecine katkı sağlayabilir; ancak hukuki veya olgusal her uyuşmazlığı kendiliğinden çözmez. Ceza davası açmama kararı, yargılama sonrasında verilmiş mahkeme hükmüyle aynı değildir. Benzer şekilde, soruşturma için sevk edilmek de mahkûmiyet anlamına gelmez.
İsrail hukuku, askerî hukuk görevlilerinin kararları dâhil olmak üzere kamu makamlarının kararlarının yargısal denetimine de izin verir. Yüksek Mahkemenin rolü, başvuru yapıldığında hukuki denetim yürütmektir; her saha saldırısına rutin biçimde önceden onay vermek değildir. ICRC, saldırıda orantılılığı Kural 14'te teamül hukuku kuralı olarak tanımlar. Saldırılarda geçerli standartlar orantılılık ölçütü ve İsrail'in hedefleme inceleme çerçevesi sayfalarında açıklanmıştır.