Amos Oz’un kurmacası, kişisel ilişkileri sık sık tanıdık İsrail ortamlarının içine yerleştirir. 1954’ten 1986’ya kadar Hulda Kibbutzu’nda yaşadı; Kudüs’te doğup büyüdü. Bu mekânlar, her ikisini de birer simgeye indirgemeden topluluk yaşamı ile bireysel arzu arasındaki çekişmeyi sınayan romanlarında tekrar tekrar görülür.
Hulda ve kibbutz hanesi
Oz, genç yaşta Hulda’ya katıldı; yazıp öğretmenlik yaparken tarımda çalıştı. İsrail İbrani Edebiyatı Enstitüsü, zamanını kibbutz lisesinde yazarlık ve öğretmenlik arasında bölerek 25 yıl geçirdiğini ve 1986’da ayrıldığını kaydeder. Orada yaklaşık 32 yıl yaşadı; bu süre yirmi yıl değildi.
İbranice ilk kez 1982’de yayımlanan A Perfect Peace, 1967’de bir kibbutzda geçer. Roman, kişisel bağlılıkları ve hedefleri topluluğun ortak düzeniyle çatışan birkaç sakini izler. Oz’un yazar bibliyografyasında eserleri arasında listelenir. Kurmaca ortam, Oz’un eşitlik idealinin sıradan insan çatışmalarıyla nasıl karşılaştığını incelemesini sağlar; eser bir romandır, kibbutz tarihinin belgesel anlatımı değildir.
1966’da İbranice yayımlanan Elsewhere, Perhaps de öyküsünü bir kibbutzda konumlandırır. Kurumun yakın toplumsal çevresi karakterlere çok az mahremiyet bırakır; böylece kişisel seçimler ve toplumsal beklentiler gündelik etkileşimlerde görünür olur. Oz’un bakışı orada yaşamış olmasından beslenir; ancak kurmacası deneyimi uydurulmuş karakterler ve olay örgüsüyle biçimlendirir.
My Michael romanında Kudüs
My Michael (1968), Kudüs’te yaşayan genç bir kadın olan Hannah Gonen’in anlatımıyla aktarılır. Kentin sokakları, havası ve mahalle yaşamı, evliliği ve hoşnutsuzluğu hakkındaki anlatısının parçası olur. Hannah’nın anlatımı özneldir: algıları romana biçim verir ve klinik bir tanı gibi ele alınmamalıdır.
Kitap, Kudüs’ün siyasi bakımdan bölünmüş olduğu dönemde yayımlandı. Enstitünün Oz’un kariyerine ilişkin kaydı, romanı ilk dönem eserleri arasında sayar. Ürdün, 1948’den 1967’deki Altı Gün Savaşı’na kadar kentin doğu kesimini, İsrail ise batı kesimini kontrol etti. Bu tarih romanın ortamı açısından önemlidir; ancak öykünün ana odağı Hannah’nın ev ve psikoloji yaşamıdır.
Aile öyküsü olarak bellek
Oz, A Tale of Love and Darkness adlı eserinde otobiyografik yazıya yönelerek Kudüs’teki çocukluğunu ve ailesinin geçmişini anlatır; Ben-Gurion Üniversitesi’nin Amos Oz Arşivi, edebî kariyerine ilişkin malzemeleri korur. İsrail İbrani Edebiyatı Enstitüsü romanı eserleri arasında gösterir ve Kudüs’te doğduğunu, daha sonra Hulda’da yaşadığını kaydeder. Bu kitaplar birlikte, Oz’un mekânı nasıl somutlaştırdığını gösterir: bir kibbutz yemekhanesi ya da Kudüs sokağı, karakterin kişisel anlatısına dayanak olabilir.
Daha geniş edebî bağlam için Öncü Öykülerden Modern İbranice Kurmacaya yazısına bakın.